Uzroci nastanka kamena u žuči

subota, 09 oktobar 2010 23:35

Napisao Redakcija

0 Komentari

U većini slučajeva nastanka kamena u žuči uzrok je holesterol. Istraživanja su pokazala da je holesterol uzrok u čak tri četvrtine slučajeva.

Holesterol sačinjava samo pet posto žuči, ne otapa se lako, ali da bi ostao u tečnosti mora biti u ravnoteži sa žučnim solima. Ako jetra luči previše holesterola dolazi do zastoja i formiranja mulja u žučnoj kesi, odnosno do prezasićenja. Tada se holesterol može nataložiti i može doći do stvaranja žučnih kamenaca. Njihova veličina može biti u rasponu od par milimetara do nekoliko centimetara. Oko 15% žučnih kamenaca je poznato pod nazivom pigmentni kamenčići.

Oni se sastoje od kalcijumovog bilirubinata, ili kalcificiranog bilirubina, materije koja se stvara razgradnjom hemoglobina u krvi. Pigmentni kamenčići mogu biti crni ili smeđi i često se stvaraju kod onih osoba koje boluju od hemolitičke anemije ili ciroze. Kamenčiči u želucu mogu biti mešavina pigmentnih i holesterolskih kamenaca. Kamenčići se mogu zaglaviti u kanalu žučne kese koji vodi od žučnjaka do glavnog žučovoda, u bilo kom trenutku i izazvati bol (bilijarna kolika), infekciju i upalu (holecistitis) ili sve zajedno. Oko 15% osoba s kamenčićima u žuči ima takođe kamenje i u zajedničkom žučnom vodu (koledokolitijaza), koji ponekad pređu u tanko crevo. Oni se ponekad mogu zadržati u kanalu i izazvati naduvenost, infekciju ili upalu gušterače.

Ko oboljeva od žučnih kamenaca?

Između 10 i 20 % svih odraslih osoba iznad 40 godina ima žučne kamence, međutim, samo 1-3% se žali na simptome. Žučni kamenci se pojavljuju kod skoro 25% žena do starosti od 60 godina i do 50% do starosti od 75 godina. Kod muškaraca je situacija sledeća: oko 20% muškaraca ima žučne kamence do dobi od 75 godina. Bolest žučnih kamenaca je relativno retka kod dece. Pretpostavlja se da je kod žena verovatno veći rizik zato što estrogen stimuliše jetru da uklanja više holesterola iz krvi i usmerava ga u žuč.

Verovatnije je da će trudnice s kamencima imati simptome. Povećani rizik od stvaranja žučnih kamenaca primećen je kod žena koje uzimaju oralne kontraceptive i kod onih koje koriste estrogensku supstitutivnu terapiju nakon menopauze.

Statistika je takođe pokazala da je verovatnije da će se žučni kamenci razviti kod muškaraca i žena s prevelikom telesnom težinom ili kod gojaznih osoba, kao i onih koji konzumiraju hranu s mnogo zasićenih masti i rafiniranih šećera.

Jedan od uzroka nastajanja žučnih kamenaca je i variranje telesne težine, tj. gubljenje težine dijetom i zatim vraćanje kilograma. Lekovi za sniženje holesterola, gemfibrozil i hlofibrat, smanjuju nivoe holesterola u krvi povećavajući količinu koja se izlučuje u žuč, što povećava rizik od žučnih kamenaca. Postoje faktori rizika koji smanjuju protok žuči i time povećavaju rizik od stvaranja žučnih kamenaca kao što su gladovanje, trudnoću i intravenska ishrana. Ciroza je takođe uzročnik nastanka kamenaca i predstavlja veliki rizik za njihovo nastajanje. Primećeno je da bolest žučne kese može napredovati brže kod bolesnika sa šećernom bolešću, koji obično pate od težih infekcija.

Simptomi žučnih kamenaca i bolesti žučnjaka

Veliki broj ljudi koji imaju kamečiće nikada to ne sazna. Tako je izračunato da 80% osoba sa žučnim kamencima nikad ne oseti simptome. Mnogi drugi ostaju asimptomatski (bez simptoma) barem dve godine nakon što započne stvaranje kamenaca. Ako se simptomi pojave, verovatnost pojave bolova je oko 2% godišnje tokom prvih deset godina nakon stvaranja kamenaca. Posle ovog perioda se smanjuje verovatnoća razvoja simptoma. U proseku, potrebno je oko 8 godina da bi se simptomi razvili. Najčešći simptom bolesti žučnjaka je isprekidana jaka bol koja se naziva bilijarna kolika i koja se pojavljuje u srednjem ili gornjem desnom delu stomaka . Obilni ili masni obroci mogu izazvati bol, ali se ona obično pojavljuje nekoliko sati nakon jela, često budeći bolesnika tokom noći. Bol može biti prilično jaka. Promene položaja, lekovi protiv bolova koji se mogu nabaviti bez recepta ili izlazak gasova ne ublažavaju simptome. Nije retko da bolesnik ima povišenu temperaturu, a takođe može osećati i mučninu ili povraćati. Bilijarna kolika obično nestaje nakon jednog do pet sati.

Simptomi akutnog holecistitisa

Akutna upala žučnjaka (akutni holecistitis) uzrokuje simptome koji su slični simptomima bilijarne kolike, ali su jači i ozbiljniji. Bol se pojavljuje naglo. Jaka bol i osetljivost u gornjem desnom trbuhu su najčešći simptomi. Bolovi su jaki i dugotrajni i mogu trajati i do nekoliko dana. Trećina bolesnika ima povišenu temperaturu. Verovatnije je da će se pojaviti mučnina i povraćanje kod akutnog holecistitisa nego kod bilijarne kolike. Bolesnici s akutnim holecistitisom često se žale na bol prilikom udaha. Događa se da se bol širi iz trbuha u leđa. Akutni holecistitis obično je uzrokovan žučnim kamenčićima, ali se u nekim slučajevima može pojaviti i bez kamenaca.

Simptomi hroničnog holecistitisa

Do pojave hronične bolesti žučne kese (hroničnog holecistitisa) dolazi zbog dugotrajnog prisustva žučnih kamenaca i blage upale. Ožiljci dovode do toga da žučna kesa postane kruta i zadebljana. Simptomi ovog stanja su vrlo često nejasni. Bolesnik se često žali na gasove, mučninu i nelagodnost u trbuhu nakon obroka, ali to se relativno često javlja i kod osoba koje nemaju bolest žučne kese. Kamenčići mogu biti zaglavljeni u glavnom žučovodu (koledokolitijaza) mogu blokirati protok žuči i izazvati žuticu. Kad dođe do upale u žučnom vodu, to je stanje poznato kao holangitis . On izaziva povišenu temperaturu, drhtavicu, mučninu i povraćanje, ali može izazvati i jaku bol u gornjem desnom delu trbuha. Takođe, može doći do ubrzanja rada srca se pa bolesniku može pasti krvni pritisak.